Tính lạm phát bằng giá bát phở: một cách đo sự mất giá của đồng tiền

Mở bài

Chú Tư đọc bộ bài phân tích của tác giả Nguyễn Tuấn Anh và ghi lại cách mình hiểu, như một góc nhìn cá nhân để tham khảo, không phải lời khuyên. Số liệu lạm phát chính thức được tính trên một rổ hàng hóa rộng, nên nhiều người khó hình dung mức mất giá của đồng tiền trong chi tiêu hằng ngày. Một tác giả đề xuất cách tính "đời thường" dựa trên giá một bát phở, tiền công theo giờ và tỷ giá. Bài viết trình bày các cách tính đó, các số liệu ông nêu, và những điều cần lưu ý khi so sánh với số liệu chính thức.

Ba cách tính của tác giả

Theo giá bát phở. Một bát phở từ 30.000 đồng lên 35.000 đồng sau một năm, tức tăng khoảng 17%.

Theo tiền công. Lương giúp việc theo giờ trong khu dân cư của tác giả tăng từ 50.000 lên 60.000 đồng, tương ứng 20%. Tiền công phụ hồ tăng từ 300.000 lên 400.000 đồng mỗi ngày.

Theo lạm phát Mỹ và tỷ giá. Cộng lạm phát của Mỹ với mức mất giá của đồng Việt Nam so với USD cũng cho kết quả khoảng 17%.

Từ ba cách này, tác giả ước tính lạm phát "thật" năm 2022 ở mức 17% đến 20%, và cho rằng lãi tiết kiệm 10 đến 15% một năm vẫn thấp hơn mức mất giá. Ông thừa nhận ba cách tính này không chính xác, nhưng cho rằng chúng phản ánh sát hơn trải nghiệm chi tiêu của người dân so với con số công bố.

Chuỗi số liệu dài hạn

Tác giả nêu thêm một số quan sát dài hạn:

• Tỷ giá: theo biểu đồ ông dẫn, đồng Việt Nam giảm khoảng 70% so với USD từ năm 2000 đến 2022, trung bình khoảng 2,46% mỗi năm, mạnh hơn nhiều đồng tiền khác trong khu vực.
• Giá phở: theo các bảng giá niêm yết của một quán phở lâu năm ở Hà Nội vào các năm 2004, 2010, 2018, 2022, giá một bát tăng khoảng 6 đến 7 lần trong 18 năm.
• Cung tiền: theo tác giả, cung tiền tăng khoảng 60 lần trong 20 năm, từ vài trăm nghìn tỷ đồng năm 2000 lên hàng triệu tỷ đồng.

(Các số liệu do tác giả nêu từ biểu đồ và báo chí, chưa được kiểm chứng độc lập. Con số trung bình hằng năm của giá phở được tác giả quy đổi theo cách riêng.)

Điểm cần lưu ý

• Giá một món ăn hay một nhóm dịch vụ không đại diện cho cả nền kinh tế. Chỉ số giá tiêu dùng chính thức dựa trên một rổ hàng gồm nhiều nhóm, trong đó có cả nhóm giá ổn định.
• Giá một quán cụ thể có thể tăng nhanh hơn mặt bằng do chi phí thuê, nguyên liệu hay thương hiệu.
• Việc so sánh tốc độ tăng giá tài sản với tốc độ tăng của một mặt hàng thiết yếu là cách nhìn trực quan nhưng không thay thế cho phân tích đầy đủ.

Góc nhìn của Chú Tư

Chú Tư thấy cách tính bằng giá bát phở dễ hình dung, nhưng khi làm số liệu cho việc nghiêm túc thì cần dùng chỉ số thống kê chính thức. Bài này chỉ chia sẻ cách tác giả cảm nhận sự mất giá của đồng tiền, không đưa ra lời khuyên.

Kết luận

Cách tính lạm phát bằng giá bát phở và tiền công là một công cụ trực quan, giúp người đọc cảm nhận mức mất giá của đồng tiền gắn với đời sống thường ngày. Số liệu tác giả nêu cho thấy hai thông điệp: tiền gửi tiết kiệm phải được so với mức tăng giá chung chứ không chỉ nhìn con số lãi, và đồng tiền mất giá nhanh hơn thường thấy trong dài hạn. Do tính chất ước lượng, các con số này chỉ có thể xem như tham khảo cạnh số liệu thống kê chính thức.